Om te kunnen vastleggen wat er in de verschillende gebieden binnen de gemeente wel en niet mag wat betreft bebouwing, gebruik van gronden en opstallen en om bij een bouwaanvraag te kunnen controleren of e.e.a. in overeenstemming is met deze regels, zijn er bestemmingsplannen. Ze worden door de gemeenteraad vastgesteld na een in de wet vastgestelde procedure te hebben doorlopen, waarin plaats is voor inspraak. Er zijn bestemmingsplannen voor de bebouwde kommen (w.o. woonwijken), de buitengebieden, natuur- en bedrijventerreinen e.d. Ze geven onder meer de plaats aan waar en wat gebouwd mag worden, waar straten, plantsoenen en sport- en speelvoorzieningen zijn gepland. Bij een bestemmingsplan kan een exploitatie-opzet horen. Dat is, eenvoudig gezegd, een berekening waarin de kosten van aankoop van de grond, het bouw en woonrijp maken van de grond (wegen, nutsvoorzieningen, kosten advisering) en de opbrengsten van verkoop van bouwgrond zijn weergegeven.